فرنود حسنی
تماس با من
پروفایل من
نویسنده (های) وبلاگ فرنود حسنی
آرشیو وبلاگ
      مدیریت فناوری اطلاعات و ارتباطات (IT Management)
سيستم‌اطلاعاتي برنامه ريزي منابع سازماني نویسنده: فرنود حسنی - شنبه ۳ شهریور ۱۳۸٦

كليد واژه‌ها: فناوري اطلاعات، سيستمهاي اطلاعاتي، برنامه‌ريزي منابع سازماني

مقدمه

رشد غير قابل پيش بيني فناوري اطلاعات و ارتباطات در دهه‌هاي گذشته که با تکيه بر توسعه صنايع مختلفي ازجمله الکترونيک، کامپيوتر، مخابرات و ... صورت گرفته بر جنبه هاي مختلف عملکرد سازمانها تاثيرات شگرفي داشته است. در اين ميان سيستمهاي اطلاعاتي زيادي پا به عرصه ظهور گذاشته‌اند تا بتوانند مشكلات و پيچيدگي‌هاي سازمانهاي امروزي را حل كنند كه از جمله آنها ميتوان به سيستمهاي اطلاعاتي ERP اشاره كرد. در دو شماره قبل جناب آقاي دكتر يقيني اشاره‌اي بر اين مقوله از سيستمهاي اطلاعاتي داشتند و ما هم در اين مقاله قصد داريم تا بطور جامع در مورد آن بحث كرده و شما را با اين نوع سيستم‌هاي اطلاعاتي آشنا نمائيم.

 

آقاي داونپورت كه يكي از صاحبنظران برجسته در حوزه فناوري اطلاعات هستند سيستمهاي اطلاعاتي ERP را چنين تشريح مي‌كنند: «سيستمهاي [i]ERP مي توانند به عنوان مهمترين توسعه سازماني فناوري اطلاعات و ارتباطات در دهه 90 ميلادي قلمداد شوند.» پياده سازي سيستم ERP مزاياي بي شماري را براي سازمانها به ارمغان مي آورد اما بايد توجه داشت که اين مزايا و بهبود فرآيندهاي تجاري سازمان به راحتي قابل دست يابي نيست. پياده سازي موفق يک سيستم ERP بستگي بسيار زيادي به انتخاب سيستم مناسب، تأمين کننده مناسب، نحوه بومي سازي نرم افزار در سازمان با توجه به استراتژي، فرهنگ و ساختار سازمان، تعهد و حمايت مديريت سازمان از پياده سازي نرم افزار، شايستگي مشاوران در پياده سازي نرم افزار، كنترل پروژه مناسب در طول فرآيند پياده‌سازي و اتمام پروژه در زمان مشخص و بودجه پيش بيني شده و ... دارد كه در اين مقاله به آنها خواهيم پرداخت

 

 برنامه ريزي منابع سازماني

ERP آخرين راهكار فناوري اطلاعات (IT) جهت تأمين نيازهاي انفورماتيكي سازمانها و موسسات و برنامه ريزي بهينه منابع آنها با نگرش توأم درون و برون سازماني  است. ERP مجموعه فرآيندهاي عملياتي وجريان اطلاعاتي يكپارچه اي را جهت بهره برداري بهينه از منابع سازمان با نگرش اتكا به تغييرات مداوم  ارائه مي نمايد. سيستم اطلاعاتي ERP سيستم يكپارچه‌اي است كه تمامي بخشها، عمليات و فرآيندهاي دروني و بيروني يك موسسه را از طريق سيستم كامپيوتري يكپارچه[ii] به منظور ارتقاي بهره وري و بهينه سازي عمليات به يكديگر مرتبط مي نمايد. بدين ترتيب يك سيستم واحد جوابگوي نيازهاي واحد مالي، توليد و خدمات خواهد بود. ERP ازطريق يكپارچه سازي موارد زير با از بين بردن جزاير اطلاعاتي موجب فراهم آوردن اطلاعات دقيق به موقع و جامع از وضعيت كل سيستم ميگردد.

o                      Database

o                      Application

o                      Interface

o                      Tools

از شاخص‌ترين مشخصات اين سيستم مي‌توان به موراد زير اشاره نمود:

o                      سازگاري و مبادله روان اطلاعات بين ماژول‌ها

o                      استفاده از يك بانك اطلاعات مركزي

o                      تجويز فرآيندهاي استاندارد و بومي سازي بسيار مشكل

o                      نرم افزاري بسيار پيچيده و گرانقيمت

 

اجزاي ERP

سيستمهاي اطلاعاتي ERP نيز همانند ساير سيستم‌هاي اطلاعاتي از اجزاء مختلفي تشكيل مي‌شوند كه اين اجزاء عبارتند از[1]:

n                     لجستيك و حمل و نقل

n                     ليست مواد اوليه (BOM:Bill Of Material)

n                     بازاريابي و فروش

n                     زمانبندي توليد

n                     MRP يا برنامه‌ريزي احتياجات مواد

n                     كنترل سطح فروش

n                     حسابداري

n                     منابع انساني

شكل1- اجزاء ERP  (ERP1_1&ERP1_2.jpg)

 

سير تحول و تاريخچه ERP

در دهه 1960 تمركز بر كنترل موجودي در كارخانه‌هاي توليدي بسيار قوت يافت. در اواخر اين دهه بود كه برنامه ريزي سفارشات مواد و توسعه مفهوم MRP شكل گرفت و بدنبال آن IBM  بر روي Mainframeهاي خود نرم افزار MRP I را عرضه نمود. در دهه 1970 بود كه ويژگي زمانبندي توليد يا همان MPS به MRP I اضافه گرديد و باعث قدرتمند شدن و همه گير شدن اين سيستم در كارخانجات صنعتي گرديد. با اضافه شدن ويژگي برنامه‌ريزي توزيع يا DRP به MRP I در دهه 1980، حركت در جهت كاملتر شدن حلقه‌هاي زنجيرة تأمين شدت گرفت. در دهه 1990 بود كه سيستم پشتيباني تصميم[iii] مديران به مجموعه نرم‌افزاري MRP I اضافه شد و بعد از آن هم اين سيستم به ساير حوزه‌هاي سازمان از قبيل فروش، بازاريابي، حسابداري و ... گسترش يافت.در همان زمان بود كه MRP II و بعد از آن ERP پا به عرصه صنعت نرم‌افزارهاي سازماني نهاده و با مطالعه فرآيندهاي كسب وكار در بيش از 90 كشور دنيا از اين سيستم استفاده گرديد. در دهه 2000 بود كه نسل جديد ERP تحت عنوان ERP II در نتيجه اضافه شدن ماژول‌هاي SCM و CRM عرضه گرديد[1].

 

معماري ERP و انباره‌هاي داده

سيستمهاي ERP  جهت پردازش مقادير زيادي از داده ها در مدت زمان كوتاه ايجاد شده، به همين دليل ساختار معماري آن شامل انبوهي از جداول و روابط بين آنها ميباشد. در واقع ساختار دادهاي ERP  جهت پردازش و گزارش‌دهي، ونه تجزيه و تحليل داده ها بهينه‌سازي شده‌اند. ERP به منزله قلب سيستم اطلاعاتي سازمان بوده و با انجام عمليات، ورودي‌هاي خام را به داده و اطلاعات تبديل مي‌نمايد. در صورتيكه بخواهيم از اطلاعات سيستمهاي ERP در تجزيه و تحليل‌هاي سازماني جهت تصميم‌گيري‌هاي استراتژيك سازمان استفاده كنيم، بكارگيري انباره‌هاي داده يا DW[iv] بسيار ضروري مي‌باشد. جدول زير مقايسه‌اي مابين برنامه‌هاي كاربردي ERP و انباره‌هاي اطلاعاتي انجام داده كه جهت مطالعه بسيار مفيد مي‌باشد[2]. البته ما قصد داريم در شمارگان آينده بطور مفصل در مورد انباره‌هاي داده كه امروزه يكي از داغ‌ترين بحث‌هاي متخصصين كامپيوتر و تحليل‌گران مي‌باشد به تفضيل صحبت كنيم.

 

 

نرم‌افزارهاي ERP

انباره‌هاي داده

تمركز

عملياتي

اطلاعاتي

مفيد بودن

كارا

بي‌تأثير

محدوده

برنامه‌هاي درون و برون سازماني

برنامه‌هاي برنامه‌ريزي و تجزيه و تحليل

كاربران

كارمندان عملياتي

كارمندان دانش

نوع پردازش

عمليات كوتاه

كوئري‌هاي طولاني مدت

حجم داده‌ها

از كم به متوسط

از متوسط به زياد

طراحي پايگاه داده

حذف جداول كوچك، نداشتن افزونگي داده

كم كننده جداول اطلاعاتي، سازماندهي كردن ابعاد كسب و كار، كاهش داده

جدول1- مفايسه برنامه‌هاي ERP و انباره هاي داده

 

تجزيه و تحليل داده هاي ERP  از دو طريق صورت ميگيرد :

o                      دسترسي مستقيم به داده ها

o                      استفاده از DW

فروشندگان ERP با توجه به نياز بازار، DWهاي مبتني بر ERP  را براي استفاده شركتها جهت تجزيه و تحليل داده هاي ERP  عرضه كرده اند. با استفاده از DW هاي مبتني بر ERP، سيستم حلقه بسته[v] پشتيباني تصميم حاصل مي‌گردد كه به تصميم‌گيران در نشان دادن ميزان اثر بخشي تصميم‌هايشان ياري مي‌رساند.

شكل2- ERP و DW (ERP2.jpg)

 

ERP و داده‌كاوي[vi]

داده‌‌كاوي يا DM يك فرآيند راهبردي است كه از الگوريتمهاي مختلف جهت يافتن روندهاي مشخص بر روي مخازن بزرگ داده بهره مي‌گيرد. شركتهاي عرضه كننده ERP با استفاده از DWها نرم‌افزارهاي پشتيباني كننده DM را توسعه داده‌اند .3 محصول برتر اين شركتها عباتند از :

o                      Oracle Business Intelligence Solution

o                      Peoplesoft Enterprise Performance Management

o                      SAP Business Information Warehouse

 

نرم‌افزارهاي داده‌كاوي فراواني وجود دارد كه يكي از پركاربرد ترين متدولوژي داده‌كاوي كه در نرم افزارهاي  ERP نيز به كار گرفته شده استCRISP-DM [vii]  مي‌باشد. اين نرم‌افزار از قدرت بسيار بالائي در جستجو بر روي انباره‌هاي اطلاعاتي برخوردار است.

 

شكل3- چرخه داده‌كاوي در ERP سازمان(ERP3.jpg)

 

الگوريتم‌هاي استفاده شده در نرم‌افزار SAP BW از سه شاخص زير پيروي مي‌كند:

o                      درخت تصميم

o                      دسته بندي

o                      امتياز دهي

 

شيوه هاي پياده سازي ERP

با توجه به اينكه پياده‌سازي اين نرم‌افزار از پيچيدگي خاصي برخوردار بوده و زمان زيادي را به خود اختصاص مي‌دهد، بهمين خاطر شركت‌هاي توليد‌كننده اينگونه سيستم‌ها، شيوه‌هاي مختلفي را طراحي كرده‌اند كه عمده آنها عبارتند از:

1.                     پياده سازي ERPبه طور كامل((BIGBANG

2.                     پياده سازي ERPبه صورت جزيره اي(FRANCHISING STRATEGY)

3.                     پياده سازي فرآيند هاي اصلي سازمان((SLAM UNK-ERI

پياده سازي ERP الزاماً بايستي مرحله‌اي باشد، و زمان مطلوب آن بين 1 تا 3 سال مي‌باشد.

 

مراحل پياده سازي ERP

با توجه به گسترده بودن سيستم اطلاعاتي ERP، اين سيستم را نمي‌توان همانند سيستم‌هاي كوچك يكجا نصب و راه‌اندازي كرد بلكه فرآيند نصب آن مرحله‌اي بوده و در هر مرحله مي‌بايست به نقش متخصصين مالي در شناسايي نيازها و كنترل تامين آنها دقت فراوان نمود. اين مراحل عبارتند از:

o                      برنامه ريزي پروژه

o                      تجزيه و تحليل عمليات و اطلاعات سازمان

o                      مهندسي مجدد يا [viii]BPR

o                      نصب ERP

o                      آموزش تيم پروژه

o                      تعريف برقراري ارتباط نيازهاي سازمان با قابليتهاي ERP

o                      پيكر بندي اجزاي متشكله ( مدولها )

 

هزينه و زمان استقرار ERP

 Meta Group در اوايل سال 2000 در زمينه هزينه استقرار ERP در 63 شركت  شامل هزينه هاي سخت افزار، نرم افزار ، خدمات تخصصي و آماده سازي نيروي انساني  و 2 سال گارانتي تحقيقاتي را بعمل آورد كه خلاصه گزارش آن را در ذيل مشاهده مي‌كنيد:

هزينه :

                       حداقل هزينه 400 هزار دلار

                       حداكثر هزينه 300 ميليون دلار

                       متوسط هزينه  15 ميليون دلار

                       متوسط هزينه سرشكن به هر كاربر 53320 دلار  

 

زمان :

           مدت پياده سازي از  1  تا  3  سال

 

هزينه هاي پنهان

                       آموزش

                       تست و پياده سازي

                       انتقال اطلاعات تاريخچه اي

                       تحليل اطلاعات(تركيب اطلاعات ERP و ساير سيستم ها)

                       مشاوره هاي مجدد و آموزش دوباره

                       هزينه‌هاي ناشي از جابجايي نيروي انساني در طول پياده سازي

                       اعمال اصلاحات

                       پياده سازي مستمر

                       طولاني بودن دوره برگشت سرمايه گذاري نسبت به زمان مورد انتظار

                       هزينه هاي ناشي از كاهش كارائي نيروي انساني در اوايل راه اندازي

 

 

معيار هاي كلي انتخاب ERP

سازمانها در انتخاب يك سيستم اطلاعاتي ERP سازگار با فرآيندهاي خود مي‌بايست معيارهائي را در نظر بگيرند كه اين معيارها شاخص سنجش عملكرد ERP در سازمان‌شان خواهد بود. از عمده اين معيارها مي‌توان به موارد زير اشاره كرد:

o                      ميزان پوشش دهي وظايف كاركردي اصلي سازمان ( Main Functions )

o                      ميزان تامين يكپارچگي كاركردها ، فرآيندها و جريان اطلاعاتي سازمان (Integrity Level)

o                      درجه به روز بودن و انطباق با آخرين روندهاي فناوري اطلاعات(IT Trend)

o                      قابليت شركت پياده كننده و پشتيباني دهنده سيستم هاي متشكلهERP  Vendor Capacity))

o                      ظرفيت هزينه كردن كارفرما   (Funds Capacity)

o                      ميزان سرمايه گذاري بهينه با توجه به شرايط و محدوديتهاي سازمان

 

عوامل كليدي موفقيت پروژه هاي ERP

تعهد و حمايت مديريت ارشد سازمان و حضور يك تيم قوي از مديران بخشهاي مختلف و درگير نمودن كاربران با اين سيستم از يك سو و انتخاب نرم افزار و فروشنده مناسب و انتقال دانش به طرز صحيح به آنها بهمراه بهبود فرآيندها همراه با استقرار نرم افزار وكنترل مناسب زمان و بودجه پروژه با دقت زياد بر روي اهداف پروژه جهت پاسخگويي به خواسته هاي کاربران و مديران از سوي ديگر از عوامل كليدي موفقيت پروژه‌هاي پياده‌سازي سيستم‌هاي ERP محسوب مي‌شود. از ديگرعوامل موفقيت در پياده‌سازي پروژه‌ي ERP صرف وقت زياد بر روي برنامه‌ريزيهاي قبل از اجرا و اختصاص دادن منابع و متخصصين به موضوع مديريت تحول در سازمان مي‌باشد[3].

 

شركتهاي عمده عرضه كننده سيستم‌هاي اطلاعاتي ERP

شركتهاي زيادي در سالهاي اخير در اين زمينه فعاليت كرده و راه‌حل ارائه كرده‌اند كه البته تعدادي از آنها از معروفيت جهاني برخوردار مي‌باشند. ما در اين مقاله سعي كرده‌ايم معتبرترين شركتهائي كه در اين زمينه فعاليت داشته و توانسته‌اند سازمانها و مؤسسات زيادي را تا كنون مشتري خود نمايند، معرفي نموده تا سازمانهاي كشورمان با بررسي اين شركتها بتوانند تحقيقات خود را در زمينه بومي سازي اين سيستم كامل نمايند:

l                     SAP www.sap.com

l                     Oracle www.oracle.com

l                     PeopleSoft www.peoplesoft.com

l                     Baan

l                     J.D. Edwards

l                     www.peoplesoft.com Sage

l                     Invensys www.invensys.com

l                     ABB Automation www.abb.com/automation

l                     I2 www.i2.com

l                     SSA Global Technologies www.ssagt.com

l                     International Intentia www.intentia.com

l                     Epicor www.epicor.com

l                     Lawson Software www.lawson.com

آدرس زير، راهنماي انتخاب بهترين ERP مي‌باشد كه سازگاري عملكردهاي بومي سازمانها را با اين سيستم معرفي مي‌نمايد.

www.health-infosys-dir.com/how_to_select_an_erp_system.htm

مراجع :

[1]- Smyth, Threats to ERP success: a case study, 5th Pacific Asia Conference on Information Systems, Seoul, South Korea, 2001

 

[2]- http://www.SAP.com

[3]- http://www.PoepleSoft.com

 

 

 



[i]- Enterprise Resource Planning

[ii] - Integrated

[iii] - DSS: Decision Support System

[iv]- Data Warehouses

[v]- Closed Loop

[vi]- Data Mining

[vii]- CRoss Industry  standard Process for Data Mining

[viii] - Business Process ReEngineering

  نظرات ()
مطالب اخیر ما چطور کار می‌کنیم؟ راهنمای پرداخت قبض جریمه و سایر قبوض کاش همه مثل شیر کار کنیم شکل گیری مفهوم جدیدی از اسپانسری ورزشی در حمایت بانک سامان از والیبال ملی موردکاوی راهبردهای بانک سامان در عرصه مسئولیت‌های اجتماعی نقش کارکنان بانک در تحقق و رشد EPS روند آینده رقابت و تقسیم بازار در نظام بانکی ایران بانکداری در شبکه های اجتماعی استاندارد بین‌المللی20071 ISO/IEC چالش‌های سودآوری و رشد در سازمان‌های قائم به ذات
کلمات کلیدی وبلاگ بانکداری الکترونیکی (٢٠) مدیریت فناوری اطلاعات (۱٤) ایران (٧) مدیریت (٦) بانک (٦) برند (٥) برندسازی (٥) شبکه اجتماعی (٤) امنیت اطلاعات (٤) تجارت الکترونیکی (٤) اینترنت (٤) معرفی کتاب (٤) بازاریابی (٤) تبلیغات (۳) بانک سامان (۳) مدیریت ارتباط با مشتریان (۳) آموزش فناوری اطلاعات (۳) باشگاه مشتریان (٢) والیبال (٢) مسئولیت اجتماعی (٢) آینده نگری (٢) روابط عمومی (٢) نوروز (٢) مدیریت استراتژیک (٢) وب سایت (٢) استخدام (٢) اپل (٢) فناوری اطلاعات (٢) سازمان (٢) اقتصاد (٢) نمایشگاه (٢) هویت بصری برند (٢) ویوان نیوز (٢) re-branding (۱) نرم افزار خبرنامه الکترونیکی (۱) زنجیره تامین (۱) پرسپولیس (۱) پروژه (۱) فناوری (۱) گوگل (۱) بیمه (۱) آزادی (۱) ایرنسل (۱) انسان (۱) سود (۱) گردشگری الکترونیک (۱) رسانه های دیجیتال (۱) میهن (۱) پیام نوروزی (۱) دانمارک (۱) شبکه (۱) موتورهای جستجو (۱) زبان فارسی (۱) کسب وکار (۱) قبض (۱) brand (۱) قبض جریمه (۱) مسئولیت پذیری (۱) آینده پژوهی (۱) تخفیف (۱) سخت افزار (۱) ارسال ایمیل گروهی (۱) داده کاوی (۱) سهام (۱) هوش تجاری (۱) بانکداری (۱) استراتژی (۱) موبایل (۱) الکامپ (۱) پرداخت قبض (۱) استیو جابز (۱) eps (۱) جابز (۱) نشان تجاری (۱) بازاریابی ایمیلی (۱) بانک آینده (۱) ویوان فیس (۱) vivanface (۱) سمپلینگ (۱) حقوق فناوری اطلاعات (۱) شهرت نام تجاری (۱)
دوستان من Iran Brand News Iran Market News اخبار IT اخبار اقتصادی ایران آذر آموزش ارتباطات و مدیریت رسانه ارزش افزوده استخدام و کاریابی آگهی رایگان آموزش تجارت الکترونيک آموزش زبان انگلیسی آموزش مديريت فناوري اطلاعات ايران آي تي ايران جديد ايران مهر ايزو 9000 آينده نگر برندسازی (Branding) به انديش پایگاه جامع اطلاع رسانی مدیران پندهای مدیریت و فناوری اطلاعات تولید ناب جدیدترین اخبار فناوری اطلاعات چهارراه تبليغات خاطرات يک مدير دانشجويان IT تهران جنوب دانشجويان IT شيراز دانشجويان IT صنعتي شريف دانشجويان IT قزوين دانشجويان IT مشهد دانشجويان ايراني هلند دانشجويان فناوری اطلاعات بيرجند دکتر بزرگمهر دنياي مجازي راه حلی برای آینده راهنمای خرید کالا و خدمات روزنامه فناوران اطلاعات روزنوشت رویدادهای مدیریت و فناوری اطلاعات زرتشت زمان بی کرانه، ايران جاودانه سامانه آموزش الکترونیکی رهنما سايت و موتورهاي جستجو سورس کد سينا ديلي شرکت فناوری اطلاعات سامان شوش سيتي صنایع ۸۴ علمي و پژوهشي فرهنگ سازمانی فرهنگ لغات مدیریت و فناوری اطلاعات فرهنگ، مدیریت، و کسب و کار در ایران فناوري اطلاعات فناوری اطلاعات گرگان فناوری اطلاعات و ارتباطات فورم دانشجويان IT مشهد قوانين تجارت، کسب و کار و سرمايه گذاري كاردانان کارگاه های مدیریت و فناوری اطلاعات کامپيوتر و فناوري اطلاعات کايزن کتاب های مديريت و فناوري اطلاعات کتابهای مدیریت و فناوری اطلاعات کتب رایگان کامپیوتری کمیته علمی مدیریت دولتی کنفرانس بانکداری الکترونیکی گـــــــروه آمـــوزش ابتدایــــی گروه مديريت پارس درگاه گروه مدیریت فناوری اطلاعات گشت و گذار در اینترنت لحظه ها را با تو بودن 2 لیست قیمت ماني ثابت ماهنامه عصر فناوري اطلاعات متدولوژی شش سیگما محصولات و خدمات فناوری اطلاعات مدرسه هوشمند ایرانی مدل های موفقیت در مدیریت مديران برتر مديرستان مديريت بازرگاني مديريت تحول مديريت حلقه مفقوده مديريت دانش مديريت دانش سازماني مديريت صنايع و بهره وري مديريت کيفيت مديريت منابع انساني مديريت نوين مدیران ایران مدیریت بانکداری الکترونیکی مدیریت برتر مدیریت تجارت الکترونیک مدیریت تحول مدیریت دانش مدیریت روابط عمومی الکترونیکی مدیریت زنجيره تأمين مدیریت نگهداری و تعمیرات برپایه تجارت مدیریت نوین مرکز مشاوره مديريت مشاغل مدیریت و فناوری اطلاعات مطالب جالب پيرامون مديريت مقالات انجمن علمی مدیریت بازرگانی مقاله های علمی درباره مدیریت و اموزش مهندس عماد هنرپرور مهندسي صنايع مهندسي صنايع و مقالات دروس آن مهندسی صنايع تهران جنوب مهندسی صنایع مهندسی صنایع نشتی از افکار روزانه نگاهی بر تجارت اينترنتی نوین بانک هنر هشتم هوش مصنوعي وب سايت شخصي فرنود حسني وب نوشته های...از شهرستان دشتی وبلاگ اميد جهانشاهی وبلاگ شخصی فرنود حسنی وبلاگ فرزاد حسنی وبلاگ کارکنان بانک صادرات وبلاگ گروهی کتابداران ایران ویوان نیوز(اخبار برند) اخبار برند برند نرم افزار تولید خبرنامه الکترونیکی نرم افزار تولید خبرنامه الکترونیکی نرم افزار ارسال ایمیل گروهی نرم افزار تولید خبرنامه الکترونیکی، ایمیل مارکتینگ و ارسال ایمیل گروهی پرداخت قبض جریمه پرداخت قبض پرتال زیگور طراح قالب