تلخيص از مقاله آقاي پوريا           تماس با سردبير:manager_ict@yahoo.com         تاريخ ارسال 6 بهمن 1383
مديريت زنجيره تامين نتيجه تكاملي مديريت انبارداري است. در دهه 60 كارشناسان با مطالعه بر روي رابطه داخلي بين انبارداري و حمل و نقل و يكپارچه سازي آنها قادر به كاهش موجودي خود شدند كه حاصل اين مطالعات مديريت توزيع نام گرفت. در مسير تكامل با اضافه شدن مباحث مديريت ساخت، تداركات و سفارشها به مديريت توزيع مفهوم لجستيك پديد آمد و وضعيت كنوني يعني زنجيره تامين نتيجه به هم پيوستن حلقه هاي عملياتي مختلف است كه در ابتداي آن عــرضه كنندگان و در انتهاي آن مشتريان قرار دارند.يك زنجيره تامين به جريان مواد، اطلاعات، وجوه و خدمات از تامين كنندگان موادخام طي كارگاهها و انبارها تا مشتريان پاياني اشاره دارد و شامل سازمانها و فرايندهايي مي شود كه كالاها، اطلاعات و خدمات را ايجاد و به مصرف كنندگان تحويل مي دهند. اين زنجيره شامل خيلي از وظايف از قبيل خريد، جريان وجـــوه، باربري مواد، برنامه ريزي و كنترل توليد، كنترل موجودي و لجستيكي و توزيع و تحويل مي گردد.اهداف نرم افزار مديريت زنجيره تامين مدرن كاهش عدم اطمينان و ريسك در زنجيره تامين است. با وجود آن، به طور مثبتي بر سطوح موجودي، زمان چرخه، فرايندهاي تجاري و سرويس هاي خدماتي به مشتري اثر مي گذارد. اين زنجيره فرايندي پويا است كه فعاليتهاي همزمان، ارزيابيهاي مستمر از طرفين درگير، فناوري هاي به كار رفته در آن و ساختار سازماني را شامل مي شود. اين فناوري براي مشتريان امكاناتي را فراهم مي آورد تا حق انتخاب فراواني را داشته باشند و به صورت فزاينده اي به اطلاعات دسترسي پيدا كنند و هدف در آن ايجاد ارزش براي مصرف كننده است. همه اين عوامل بر افزايش سودآوري و رقابتي بودن كمك مي كنند.شكل 1يك زنجيره تامين نسبتاً ساده را نشان مي دهد كه يك شركت با تامين كنندگان (در سمت چپ) و با توزيع كنندگان (در سمت راست) متصل شده است. قابل ذكر است كه تامين كنندگان ممكن است خود تامين كننده داشته باشند و نمودار به سمت چپ همچنان گسترش يابد. به علاوه در جريان مواد يك جريان اطلاعات كه دوطرفه بوده و يك جريان پول كه درجهت خلاف جريان كالاست، وجود دارد.

1 - زنجيره تامين بالادست: اين بخش شامل تامين كنندگان اوليه (كه خودشان مي توانند مونتاژكننده و يا سازنده باشند) و تامين كنندگانشان هستندكه همه اين مسيرها از مواد سرچشمه مي گيرد. فعاليتهاي اصلي اين قسمت خريد و حمل است.

2 - زنجيره تامين داخلي: اين بخش شامل همه پردازشهاي استفاده شده به وسيله يك سازمان در تبديل داده هاي حمل شـــــده به سازمان به وسيله تامين كنندگان به خروجيهاست، از زماني كه مواد وارد سازمان مي شود تا زماني كه محصول نهايي براي توزيع به خارج سازمان حركت مي كند. فعاليتها اينجا شامل حمل مواد، مديريت موجودي، ساخت وكنترل كيفيت است.

3 - زنجيره تامين پايين دست: اين بخش شامل همه فرايندهاي درگير در توزيع و تحويل محصولات به مشتريان نهايي است. خيلي زياد مشاهده مي شود كه زنجيره تامين وقتي محصــول واگذار يا مصرف مي گردد، پايان مي پذيرد. اينجا فعاليتها شامل بسته بندي، انبار و حمل است. اين فعاليتها ممكن است با استفاده از چندين توزيع كننده انجام شود مثل كل فروشان و خرده فروشان. ايـــن قسمت مي تواند به سمت راست به همين ترتيب گسترش يابد.

زنجيره تامين درهمه شكلها و اندازه ها وجود دارد و ممكن است بسيار پيچيده باشد. زنجيره تامين براي يك ماشين شامل صدها عرضه كننده، هزاران كارگاه ساخت و كارگاه مونتاژ، انبارها، دلالها، فروشندگان تجاري مستقيم، عمده فروشان، مشتريان و وظايف پشتيباني ازقبيل مهندسي محصول، آژانس هاي خريد، بانك ها و شركتهاي نقل و انتقال است و مي توان گفت در اين مورد زنجيره تامين خطي نبوده و داراي حلقه است.ذكر اين نكته نيز مهم است كه جريان كالا نيز مي تواند درجهت عكس اتفاق بيفتد مثل جريان كالاهاي برگشتي.

لجستيك معكوس شامل فرايند كالاهاي عودتي و برگشتي و نحوه برخورد مناسب با اين نوع اقلام و تمام عمليات مرتبط با مصرف مجدد كالا و مواد به منظور افزايش بهره وري، سوددهي و كارآمدي بيشتر سازمان لجستيكي است. لجستيك معكوس تمام فعاليتهاي زنجيره تامين كه به صورت معكوس اتفاق مي افتد را شامل مي شود. به طوركلي لجستيك معكوس را مي توان اين گونه تعريف كرد «انتقال دقيق، به موقع و درست مواد، اقلام و كالاهاي قابل استفاده و غيرقابل استفاده از انتهايي ترين نقطه و آخرين مصرف كننده ازطريق زنجيره تامين به واحد مناسب و موردنظر» و به عبارت ديگر لجستيك معكوس «فرايند حركت و انتقال براي كالاها و توليداتي است كه در زنجيره تامين داراي قابليت بازگشت هستند».
نبايد فراموش كرد كه لجستيك معكوس نيازمند اشتراك مساعي خوب و نزديك توليد، بازاريابي، امورمالي، سيستم هاي اطلاعاتي و منابع انساني براي جلوگيري از تضادها و برخوردهاي ناهمگون احتمالي در زنجيره تامين است. در لجستيك معكوس بهبود مستمر از طرق مختلفي صورت مي گيرد كه عبارتند از: مصرف مجدد مستقيم كه كالاها پس از تميز شدن بدون هيچ تغييري به مشتريان بازگردانده مي شوند؛ بازيافت مواد كه كاربري مواد و كالاها تغيير داده شده و به مشتريان عرضه مي گردد؛ تعميرات؛ به روز كـــردن مجدد؛ بازسازي و بهينه سازي كه مي تواند شامل تمامي موارد بازيافت مواد، تعميرات و به روز كردن مجدد باشد                                                                                                                                        .